Ιατρικές και φαρμακευτικές πρακτικές μέσα από την ιστορία

Η Ιατρική μέσα από τις ανθρώπινες κοινωνίες υπηρετεί ένα περίπλοκο σύστημα ειδικών γνώσεων, μία σειρά από πρακτικές και θεραπείες, όπου μελετώνται τα διάφορα φαινόμενα τα οποία προκαλούν οδύνη και απειλούν την ανθρώπινη ζωή. Αυτό δεν αποτελεί εξαίρεση για καμία ανθρώπινη κοινότητα ή ανθρώπινο πολιτισμό από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα. Γενικά η ιστοριογραμμή της ιατρικής είναι μία προσπάθεια του ανθρώπου να κατανοήσει και να ελέγξει τον φυσικό και μεταφυσικό  κόσμο, να επιτύχει μία αρμονία με το ανθρώπινο σώμα αλλά και η ανακάλυψη μυστικών που να οδηγούν στην μακροζωία ή ακόμα και στην αθανασία.  Με λίγα λόγια η ιατρική γεννιέται εκεί που αρχίζουν τα υπαρξιακά ερωτήματα : γέννηση, ζωή , νόσος, θάνατος.

 

Ο ψυχίατρος και ανθρωπολόγος, Α.Κλάινμαν ( Kleinman 1980) , ορίζει τρείς σφαίρες ιατρικών συστημάτων, οι οποίες αλληλεπιδρούν:

  1. την λαϊκή ιατρική , όπως τα γιατροσόφια και τις γνώσεις και πρακτικές του ευρύτερου μη-εξειδικευμένου πληθυσμού
  2. την παραδοσιακή ιατρική των ιθαγενών (οι «μαγοθεραπευτές», οι χαρισματικοί θεραπευτές)  3) την βιοιατρική, την ιατρική που παράγεται από τον δυτικό κόσμο. Αυτή η τυπολογία επιτρέπει και την ενσωμάτωση νέων θεραπευτικών συστημάτων που εμφανίζονται στον δυτικό κόσμο, όπως για παράδειγμα, η εναλλακτική ιατρική, η ομοιοπαθητική, η ολιστική ιατρική αλλά και άλλα ιατρικά ρεύματα της «νέας εποχής».

Η ιατρική στην αρχαία Ελλάδα, ο οποία θεωρείται η βασική απαρχή στην πορεία της δυτικής ιατρικής-χωρίς να υποβαθμίζουμε τις πλούσιες γνώσεις των αρχαίων Αιγυπτίων-εντοπίζεται μέσα από παραδοσιακές πρακτικές, αρχαία κείμενα, αρχαία θέατρα , αλλά και σε υλικές αρχαιολογικές μαρτυρίες. Από τις πιο σημαντικές όμως παραδόσεις στην ιστορία της δυτικής ιατρικής προέρχονται από τις μορφές του Θεού Ασκληπιού και σπουδαίου Ιπποκράτη. Η μορφή του Ασκληπιού παρουσιάζεται να προσφέρει στον κόσμο των πασχόντων και των θεραπευμένων την αίσθηση της φροντίδας και της στοργής. Γνωστά ανάγλυφα των απεικονίζουν να  τείνει τα χέρια του προς τον πάσχοντα και να βρίσκεται κοντά σε ομάδες ανθρώπων κάθε ηλικίας που του προσφέρουν αναθήματα (αντί να τους κοιτάζει από τον ουρανό).

Η Ιπποκράτεια Γραμματεία  εισάγει ένα κώδικα δεοντολογίας για τους ασκούμενους γιατρούς, μια προσπάθεια να χαραχτούν οι κανόνες που πρέπει να διέπουν τη συμπεριφορά του γιατρού και την εφαρμογή της ιατρικής. Η συγκεκριμένη προσπάθεια αποτελεί επίσης και μια μέθοδο εδραίωσης ενός σώματος εκπαιδευμένων θεραπευτών καθώς και έναν τρόπο επαγγελματικής νομιμοποίησης τους. Παρά το γεγονός ότι τα φαρμακευτικά σκευάσματα   δεν αποτελούν κεντρικό ζήτημα στις θεωρίες του Ιπποκράτη, διαφορετικές ομάδες από ειδικούς άρχισαν να ξεπροβάλλουν, συγκροτώντας ίσως τους προδρόμους των σύγχρονων φαρμακοποιών. Αυτοί ενσωμάτωσαν ένα ευρύ πεδίο φυτικών ουσιών (βότανα) στις αγωγές τις «δίαιτας» (ως προαγωγή υγείας) που συνέστησαν, διευρύνοντας έτσι με επιτυχία τις απαραίτητες εκείνες πρακτικές για τη διατήρηση της ισορροπίας ανάμεσα στους τέσσερις χυμούς του σώματος, μια από τις πιο βασικές θεωρίες στην ιπποκρατική ιατρική. Ο λόγος των διανοούμενων και των «υγιεινών» περί της «δίαιτας» ως τρόπου ζωής άλλαξε τις μεθόδους προπόνησης των αθλητών που ως τότε χρησιμοποιούσαν οι «απλοί», ανεκπαίδευτοι παιδοτρίβες.

Έτσι τυποποιήθηκε λοιπόν και η συνεχής μελέτη των βοτάνων αλλά και των ιδιοτήτων τους όπως διαπιστώθηκε μέσα από τους αιώνες και έφτασε σε μία έξαρση τον Μεσαίωνα. Υστερότερα η μελέτη αυτή ενώ πήρε μία εσωστρεφή πορεία, φτάνει μέχρι την σημερινή εποχή η οποία αποτελεί ένα πάντρεμα παγκόσμιας πλέον γνώσης. Μελλοντικά ελπίζουμε πως η μελέτη της ιατρικής αλλά και των βοτάνων, να αξιοποιηθεί στη ολότητα τους και να φέρουν στο φως αποτελέσματα αξιοθαύμαστα όσο αφορά το ευ ζην των ανθρώπων.

Επιμέλεια: Μαρία Πάρη

Πηγή: Αρχαιολογία & Τέχνες  (Ντιάνα Τράκα)